‘Wat is dat toch met de onbedoelde gevolgen die in gang zijn gezet door de allerbeste bedoelingen? Neem de toeslagenaffaire, het Nederlandse toeslagenstelsel was zo opgetuigd dat op basis van een zeer beperkt aantal gegevens huur- en zorgtoeslagen werden verstrekt. Vervolgens weten een paar slimme Bulgaren dat ook zij via slinkse wegen hier aanspraak op kunnen maken, met als gevolg dat er zo’n 4 miljoen euro naar Bulgarije werden doorgesluisd. De daardoor ontstane ophef zorgde ervoor dat de fraudeaanpak en toeslagenwetgeving aangescherpt werd, met een overheid die tegen opzichte van vragende burgers een groot wantrouwen had, waardoor mede de toeslagenaffaire ontstond. Door de daar weer op volgende ontstane maatschappelijke ophef blijkt dat de Dienst Toeslagen tegenwoordig amper meer controleert of toeslagen wel rechtmatig worden verstrekt. Daarbij is de Autoriteit Persoonsgegevens ook van mening dat er strenge regels moeten worden gehanteerd. Het zal je niet verbazen, maar het blijkt nu dat er weer signalen zijn dat er misbruik van de toeslagen wordt gemaakt en weet je waar? In Bulgarije, en zo is de cirkel van onbedoelde gevolgen weer rond.
Of wat te denken van de jarenlange ontwikkelingshulp aan armere landen op het Afrikaanse continent, gegeven met de allerbeste bedoelingen natuurlijk, maar het geven ervan heeft de hulpafhankelijkheid van veel landen alleen maar laten groeien en het eigen initiatief ontmoedigt. Daarnaast blijkt dat corruptie in de hand werkt en microkredieten aan vrouwen verstrekken leidt het ook nogal eens tot huiselijk geweld omdat de mannen zich achtergesteld voelen. De goede bedoeling om vanuit mooie idealen en gulle portemonnee hulp te geven, heeft zo op lange termijn negatieve bijwerkingen.
Ook met subsidies werkt het zo, probeert de overheid via een financieel douceurtje iets te stimuleren, blijkt het vervolgens zo populair dat het uiteindelijk de schatkist te weinig oplevert en te veel kost. Met de beste bedoelingen werden werknemers en werkzoekenden via het STAP budget gestimuleerd om een (bij)scholingsbudget te nemen. Dit was zo populair dat op de dag dat het budget beschikbaar kwam mensen uren achter de computer zaten in de wachtrij om aanspraak te kunnen maken op deze studiebeurs. Het gebudgetteerde bedrag was binnen een dag op, en is inmiddels helemaal afgeschaft.
Ook verzekeraars kunnen er iets van, het credo is al jaren dat de zorgkosten omlaag moeten. Het tovermiddel werd preventie tezamen met lifestyle aanpassingen, om mensen figuurlijk, maar ook letterlijk te bewegen om hun gedrag aan te passen. Als je je bij verzekeraar A inschreef dan kon je sporten met korting of je kon bij verzekeraar B sparen voor cadeaubonnen of korting op je premie door bijvoorbeeld via een stappenteller aan te tonen hoeveel je wel niet voor je gezondheid doet. Inmiddels blijken dit soort programma’s te duur en gaan ze er vanaf volgend jaar mee gaan stoppen, of het sterk wijzigen. In plaats van goed gedrag te belonen wordt het nu ineens als dure kostenpost gezien, een onbedoeld gevolg voor de verzekerde die juist extra impuls nodig had om actief te worden. De vergrijzing gaat ondertussen gewoon door en lijkt me deze beleidswijziging toch wel erg kort door de bocht.
Maar het fenomeen lijkt de sportwereld ook te treffen. Als onbedoeld gevolg van het onderzoek dat loopt naar het handelen met voorkennis door de beoogde nieuwe directeur van Ajax, wordt deze kandidaat geen algemeen maar technisch directeur. Je kiest voor Edwin van der Sar maar in plaats daarvan krijg je Marc Overmars als onbedoeld gevolg, als het ware.’
‘Dat klinkt allemaal heel serieus, maar weet onze culturele identiteit dreigt nu ook slachtoffer te worden van een ernstig geval van onbedoelde gevolgen. De EFSA, de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid heeft besloten dat rookaroma’s worden verboden omdat ze mogelijk kankerverwekkend zijn. Allerlei voedingsmiddelen zoals rookkaas, barbecue chips, nootjes met rooksmaak die deze aroma’s bevatten worden verboden. Dat betekent ook dat ons culturele culinaire fenomeen de rookworst, ja zelfs de vegetarische variant wordt verboden. Onze cultuur gaat eraan, weer wordt er een nationaal symbool van ons afgenomen als onbedoeld doelwit van goedbedoelde wetgeving.’
Kraantje