Geen dier, wel natuur deze week! De Alkmaarderhout is een begrip in Alkmaar, en terecht. Een fantastisch mooi park, met een rijke historie en dan is er ook nog van alles te doen! Over die historie gesproken… Wist je dat:
Zeventiende eeuw
Voor het Beleg van Alkmaar uit 1573 lag op deze plek nog akkerland en weiland. Rond 1600 ontstond het plan om een wandelplaats ten zuiden van de stadsomwalling aan te leggen langs de Heere- of Oosterweg, die thans de Kennemerstraatweg heet. De bomen die aangeplant werden, konden ook gebruikt worden door Alkmaarse timmerlieden. Immers had Haarlem vanaf 1584 zo’n soortgelijk bos met de Haarlemmerhout. In 1607 werd begonnen met de aanleg van de Alkmaarderhout.[4] Zo werden ‘houten’ bomensingels langs de wegen aangeplant. Er werden langs de Harddraverslaan stroken van bomen aangelegd en er werden ook langs de Westerweg enkele rijen iepen geplant. Alkmaar en de Alkmaarderhout op een kaart uit 1650. In het Rampjaar 1672, toen de Republiek was beland in de Hollandse Oorlog, werd een deel van de aangeplante bomen gekapt om zicht te hebben op een eventuele aankomende vijand. De bomen werden na afloop heraangeplant; tevens werden de bomenrijen verbreed en werden stukken ingesloten boerenland opgekocht.
Achttiende eeuw
De Alkmaarderhout was voortdurend onderhevig aan verandering. Vanouds vormde de Wilhelminalaan de entree vanuit de stad. Deze laan is samen met de huidige Kennmerstraatweg te zien op een kaart uit 1650. Deze Wilhelminalaan, een kaarsrechte laan, vormde de basis voor de eerste ‘plantage’, bestaande uit strakke vormen en sterpatronen. In 1740 werd de Israëlitische Begraafplaats langs de Westerweg in gebruik genomen. Het gebied kreeg in de periode tot 1765 steeds meer vorm. Dit valt te zien op de kaart van Van Panders uit 1765. Hierop zijn de eerste kronkelige laantjes door het park te zien, met daar tussenin weilanden, tuinderijen en (boom)kwekerijen. Door de welgestelde burgerij werden langs de Lindenlaan en de Kennemersingel buitenplaatsen aangelegd. Deze buitens waren uitgelegd met lusthoven, bloemen, hagen en theekoepeltjes. De Alkmaarderhout stond bekend om de in deze tijd aangeplante stinsenplanten.
Negentiende eeuw
In 1884 werd de pas vanaf 1950 zogenoemde gevangenis Schutterswei in de Alkmaarderhout geopend.[6] Deze penitentiaire inrichting beschikte bij opening over 26 cellen. De gevangenis was gelegen aan de Prins Bernhardlaan. Na tal van uitbreidingen bood de inrichting plek aan 122 gedetineerden. Het ontwerp was van de hand van rijksbouwmeester Johan F. Metzelaar. De voormalige gevangenis is thans in gebruik als hotel, restaurant en bar. In 1893 werd aan de Wilhelminalaan de rijksmonumentale Cadettenschool gebouwd.
Twintigste eeuw
Eind negentiende eeuw en begin twintigste eeuw was er onvrede over de inrichting van de Alkmaarderhout, mede door de aantasting door bebouwing en verkeer. Zo noemde de plaatselijke VVV-vereniging ‘Alcmaria’ de Hout eind negentiende eeuw een park ‘zonder enige architectuur’. Op deze uitspraak volgde een prijsvraag onder tuin- en landschapsarchitecten om het park te reorganiseren. Veel ontwerpen waren niet bruikbaar of bleken te duur. Uiteindelijk, om toch wat te doen, besloot de gemeente het ontwerp van landschapsarchitect Leonard Springer uit te voeren. Hij maakte in 1902 een nieuw ontwerp voor de Alkmaarderhout in Engelse of romantische landschapsstijl. Dit ontwerp bestond uit speelse bochten, doorkijkplekken, heuvels en waterpartijen. Toentertijd werd ook een hertenkamp en het hertenhuis aangelegd. In 1903 kwamen de eerste vier herten naar het kamp. In 1923 werd er een volière aan het kamp toegevoegd. In 1977 werd de hertenkamp betrokken bij de in dat jaar ingerichte kinderboerderij ‘Klein Dierenhof ’. Deze groeide uit tot de stadsboerderij ‘De Hout’. Ook de volière en het duivenhok, voorheen een marmottenhuis, bleven van de boerderij deel uit maken.
Sportpark
In 1920 werd net ten zuiden van de Hout het gelijknamige sportpark geopend. In dit sportpark kwamen onder andere een buitenzwembad, voetbalvelden en een houten wielerbaan. In 1948 werd het stadion van voetbalclub AZ dat ook de Alkmaarderhout werd genoemd in gebruik genomen. Het eerste zwembad in de Alkmaarderhout, het Victoriebad, werd officieel geopend op 21 juli 1934. Het buitenzwembad had in zijn eerste jaar sinds opening 41.000 bezoekers. In 1936 werd de naam van het zwembad veranderd in Zomerbad toen de gemeente de exploitatie overnam. In 1984 sloot het Zomerbad, kort na zijn 50-jarig jubileum. Op de plek van dit zwembad kwam na de sloop het overdekte zwembad De Hout.
Ziekenhuis
In de twintigste eeuw raakte een groot deel van het park ingebouwd tussen woonbuurten, waaronder Oranjepark, maar vooral het Centraal Neutraal Ziekenhuis met Klassenverpleging bouwde hier veel. Dit ziekenhuis, het latere Medisch Centrum Alkmaar (MCA), werd in 1930 gevestigd in de voormalige Cadettenschool aan de Wilhelminalaan.
De muziektuin
In 1923 werd in de Alkmaarderhout de gemeentelijke muziektuin geopend. Deze lag ten zuiden van de huidige Prinses Julianalaan en bestond uit een aantal gebouwen rondom een bebloemd en beplant grasveld. Bij de aanleg van de muziektuin werd de in 1898 gebouwde ‘Buitensociëteit’ uitgebreid met twee lange veranda’s en kreeg het een horecabestemming. Tegenover de sociëteit werd een muzieknis gebouwd. De bezoekerscijfers vielen echter tegen, mede door de crisis van de jaren 1930 en de komst van de radio. Na sluiting werden de gebouwen in de jaren vijftig bijna helemaal gesloopt. De muzieknis en een speelweide bleven bestaan; thans ontplooit Cultuurpark De Hout muzikale initiatieven.
Foto: A. Bakker