Deel

advertentie

Open Monumentendag – Hofje van Bijleveld

Column: Chris Houtman

Open Monumentendag – Hofje van Bijleveld

Zaterdag 11 september is het Open Monumentendag en dus zijn er ook in de Alkmaarse binnenstad weer tal van verrassende gebouwen te bezoeken. Niet alleen valt er te genieten van hun historische of architectonische pracht, maar vooral ook de verhalen erachter zijn meer dan de moeite waard.

Neem bijvoorbeeld het Hofje van Bijleveld in de Koningstraat. Ooit stond op deze plek het woonhuis van de wereldberoemde Alkmaarse geleerde en uitvinder Cornelis Drebbel, die er tussen 1595 en 1604 verbleef, maar in 1668 werd hier een hofje gevestigd voor armlastige vrouwen. De initiatiefneemster was Geertruid Bijleveld. In 1657, terwijl Alkmaar nog kampte met de naweeën van een verwoestende pestuitbraak en Geertruid ook zelf ten dode opgeschreven leek, liet ze in haar wilsbeschikking regelen dat na haar heengaan een fonds en een hofje moest worden gesticht, bedoeld voor alleenstaande hulpbehoevende vrouwen van protestante huize. Gelukkig overleefde ze haar ziekbed, dus konden de plannen nog enkele jaren de ijskelder in, maar toen ze in 1664 alsnog kwam te overlijden, werd haar laatste wens uitgevoerd. De executeurs van haar testament, de facto de eerste regenten van het hofje, hadden enige tijd nodig om de zaken goed te regelen. Het was namelijk Geertruids bedoeling dat de toekomstige bewoonsters ook financieel zouden worden ondersteund in de vorm van een prove waarvoor een fonds moest worden opgericht dat zo was ingericht dat het zichzelf kon bedruipen, maar in 1668 kon het hofje dan eindelijk worden geopend en vonden de eerste vrouwen er onderdak.

Geertruid Bijleveld was een bijzondere vrouw die een uitermate avontuurlijk leven heeft geleid. Ze kwam omstreeks 1604 ter wereld als de dochter van Willem Christiaenszn. In 1626 trouwde ze met de ondernemende Pieter Bijleveld, die in dienst was van de West-Indische Compagnie. In 1626 reisde haar echtgenoot in eerste instantie in zijn uppie naar de kolonie Nieuw Nederland, pakweg gelegen in de hedendaagse staten New York, Delaware en New Jersey, in het indertijd nog praktisch onontgonnen Noord Amerika. Getuige de doopboeken van de Grote Kerk kwam hij in de jaren erna enkele keren over naar Alkmaar om de doop van twee van zijn kinderen bij te wonen, maar uiteindelijk voegde Geertruid zich bij haar man in de Nieuwe Wereld, waar ze behoorden tot de eerste Nederlandse pioniers die aldaar een bestaan probeerden op te bouwen. Op het in 1626 van de Indianen gekochte Manhattan begonnen ze een aan de WIC gelieerde bouwerij, een grote boerenonderneming met tamelijk veel knechten met als doel het voormalige land van de Indianen te ontginnen en geschikt te maken voor landbouw en bewoning. De eerste jaren verliepen voorspoedig, maar nadat de WIC haar landbouwmonopolie opgaf en particuliere, veelal rijke herenboeren de percelen opkochten om er grote plantages en boerderijen te beginnen, kregen de kleinere boeren het zwaar. Pieter en Geertruid Bijleveld verkochten hun land aan de vermogende koopman Kiliaan van Rensselaer, maar de algehele malaise die hierna in Nieuw Nederland ontstond, deed het echtpaar Bijleveld in 1635 besluiten om naar de Lage Landen terug te keren. Er volgde nog een proces tegen de WIC inzake een compensatie voor de werklieden die ze in dienst hadden gehad, alsmede een vergoeding voor het vee en een voorraad graan die ze in hun voormalige bouwerij hadden achtergelaten. Hoe groot de misère was in Nieuw Nederland werd onder meer beschreven door de Bergense dominee Johannes Megapolensis, die in 1645 naar Amerika emigreerde en als zielzorger werkzaam was in Rensselaerwijck, de nederzetting die door de puissant rijke ondernemer was gesticht. Megapolensis beklaagde zich over de ruwe zeden van de armere blanke kolonisten, hun drankmisbruik en het bezoek aan inheemse hoeren. Een ruige wereld dus, het is goed denkbaar dat de Bijleveldjes blij waren dat ze hun Amerikaanse avontuur konden afsluiten. Maar terug in Nederland waren er financiële zorgen die Pieter noopten om in 1639 dienst nemen in de VOC en af te reizen naar Java, waar hij enkele jaren zou vertoeven en fortuin maakte. Hier werd de basis gelegd voor het kapitaal van 10.000 gulden dat nodig was om Geertruids plannen voor een provenhuis ofwel hofje te financieren. In de loop der eeuwen is het vermogen uiteindelijk niet voldoende gebleken en wisselde het gebouw enkele malen van eigenaar, maar sinds 1977 is het in eigendom en beheer van de stichting Van Alckmaer en is het nog steeds in gebruik, al zijn de huidige bewoners geen armlastige vrouwen meer van louter protestante huize. Nieuwsgierig hoe het er van binnen uitziet? Aanstaande zaterdag kun je er een kijkje nemen. Door het besloten karakter van het gebouw en de binnentuin is het net alsof je in een andere tijd stapt… Veel plezier!

Chris Houtman

Bron: Hofjes van Alkmaar, door Jurjen Vis, 2013, een uitgave van Stichting Alkmaarse Historische Publicaties

Illustraties:

Hofje van Bijlveld – Foto: Chris Houtman

Gezicht op Nieuw Amsterdam, Johannes Vingboons, 1664, Wikimedia/commons

Klik op één van de afbeeldingen voor een vergroting.

Open Monumentendag – Hofje van Bijleveld Open Monumentendag – Hofje van Bijleveld Open Monumentendag – Hofje van Bijleveld
advertentie

Meer 'Kunst & Cultuur':

Woningnood en tulpenmanie

24 september 2021

Chris Houtman

Iedereen die weleens een geschiedenisboek heeft opengeslagen zal ermee bekend zijn: de tulpenmanie van de jaren 1634 – 1637, een waanzinnige windhandel in koopopties op zeldzame tulpenbollen die duizenden speculanten, die zichzelf Floristen noemden, aan de rand van de financiële afgrond bracht.

Oproep aan individuele kunstenaars en/of artiesten

24 september 2021

Makersimpuls biedt kansen voor creatieve makers

Gemeente Alkmaar doet een oproep aan startende en professionele makers om mee te doen aan de makersimpuls. De makersimpuls staat open voor individuele kunstenaars en/of artiesten die met en voor Alkmaarders actief zijn binnen de kunst en cultuur. 

Feest met Bach!

17 september 2021

In de Grote Kerk op 29 september

Een feestelijk jubileumprogramma vol muzikale verrassingen. We zetten twee van Bachs bekendste instrumentale werken in de schijnwerpers: zijn geliefde Dubbelconcert voor twee violen en de Derde orkestsuite, met de beroemde Air. Meer verklappen we niet.

Sigrid Calon bij Kunstuitleen Alkmaar

17 september 2021

Met de collectie: Veelzijdig

Momenteel kun je de collectie: Veelzijdig van Sigrid Calon bekijken bij Kunstuitleen Alkmaar.

HVA organiseert wandeling: ‘Gezondheidszorg door de tijd’

10 september 2021

Zondag 12 september

Op zondag 12 september a.s. organiseert Historische Vereniging Alkmaar weer een volgende stadswandeling. U bent misschien gewend dat er op Open Monumenten Dag een wandeling wordt verzorgt en dat het thema van de wandeling ook aansluit.

Laatste rondleiding #TIERGARTEN

3 september 2021

Op vrijdag 10 september

Op vrijdag 10 september geeft curator Jaap Velserboer de laatste rondleiding langs de kunstwerken van de buitententoonstelling #TIERGARTEN.

Concerten Summer Academy 2021

3 september 2021

Bij Hortus Alkmaar

Het ‘strijkorkest’ in de kleinst mogelijke bezetting. Met slechts een viool en een cello weet het Chekhov Duo een groots luisteravontuur te creëren vol speelse noten en een indringende emotionele achtbaan.

Waar is het beeld van onze Rudi?

27 augustus 2021

Column: Chris Houtman

Een ontroerend filmpje op Youtube, gedateerd 2 februari 2006: een afgeladen zaal en tal van zoemende camera’s. Er klinkt een daverend applaus als de man wordt aangekondigd die – vanwege zijn verdiensten voor de Duitse televisie – de Goldene Camera krijgt uitgereikt.

Expositie Allart van Everdingen: Reinaert de vos

27 augustus 2021

In Stedelijk Museum Alkmaar

In de zeventiende eeuw maakte de landschapsschilder Allart van Everdingen (1621-1675) een bijzondere serie nieuwe illustraties over Reinaert de vos en diens sluwe streken.

Open Monumentendag gaat door!

20 augustus 2021

Op 11 & 12 september

Het Open Monumentendagweekend gaat door! Een heel weekend waarin alles draait om monumenten in Alkmaar. Met meer dan zestig open monumenten, verhalen in de buitenlucht en een prikkelend programma voor kinderen.

Nieuwe voorstellingen Return to Familiar Grounds

20 augustus 2021

Door het Upperworld Underworld Ensemble

Na de afgelastingen door de lockdown is het enige tijd stil geweest rond het project Return to Familiar Grounds van Michel Duijves en het Upperworld Underworld Ensemble. Inmiddels is er weer gerepeteerd en staat het ensemble klaar voor drie nieuwe voorstellingen!

De Olympische vlam

13 augustus 2021

Column: Chris Houtman

Het is voorbij, twee weken Olympische Spelen vanuit Tokyo. We (in Alkmaar) werden ditmaal bedacht met één zilveren medaille op de 4 x 400 meter estafette,  mede dankzij hardloper Tony van Diepen.

Bidden voor een wonder op de huizenmarkt

23 juli 2021

Column: Chris Houtman

Garantie wordt er niet gegeven, maar als je in deze tijden van schaarste op de woningmarkt op zoek bent naar een nieuw onderkomen en je bent katholiek èn goedgelovig aangelegd, dan kan het zin hebben om eens langs te gaan in het kapelletje van het Heilig Bruurke van Megen, in de gemeente Oss.

Expositie Raadhuis Graft

23 juli 2021

‘Vang corona in beeld’

Het Grafter raadhuis is vanaf 17 juli weer open in de weekenden. Behalve het prachtige pand zijn er ook foto’s te bewonderen. Het gaat om beelden rond de fotowedstrijd ‘Vang corona in beeld’, die eerder in Museum In ’t Houten Huis te zien waren.

Zomeravondconcert door Jos van der Kooy

16 juli 2021

In de Grote Kerk Alkmaar

Ook deze zomer vindt er weer een mooie serie ‘Zomeravondconcerten’ plaats in de Grote Kerk Alkmaar. Een sfeervolle serie tussen 7 juli en 15 september op de woensdagavonden om 20.15 uur. Op 28 juli wordt het concert verzorgd door organist Jos van der Kooy. 

Nieuw in de uitleen bij Kunstuitleen Alkmaar

16 juli 2021

Fotografie van Louise te Poele

Aanvankelijk studeert Louise te Poele Fashion Design aan de ArtEZ in Arnhem in 2003-2004, vervolgens behaalt zij haar BA Fine Art in 2008.

De kannibaal uit Graft

9 juli 2021

Column: Chris Houtman

De discussie is al jarenlang gaande: moet Nederland excuses maken voor zijn slavernijverleden? De meningen daarover zijn verdeeld, maar vandaag aandacht in een stukje over iemand voor wie zelfs de meest nederige excuses niet volstaan.

Expositie in het Zwarte Kerkje in Zuidschermer

9 juli 2021

Keramiek, fotografie en schilderkunst

Vanaf 11 juli tot en met 15 augustus, kun je elke zondag van 11.00 tot 16.00 uur keramiek, fotografie en schilderkunst bekijken in het Zwarte Kerkje in Zuidschermer.

Nieuw in Alkmaar: De Kunstfabriek

2 juli 2021

Klaar om gevuld te worden met korte, creatieve projecten

De Kaasfabriek op het HAL 25-terrein is omgetoverd tot De Kunstfabriek. Het creatieve container-fabrieksgebouw is te huur voor creatieve makers die aan de slag willen met een project, experiment of idee.

Stadwandelingen met gidsen van Gilde Alkmaar

2 juli 2021

Alkmaar, heel anders bekeken

“Bij Alkmaar begint de victorie!” Maar waarom eigenlijk? Mocht u dat niet weten, dan komt u daar achter tijdens een stadswandeling van ongeveer 1½ uur met de gidsen van Gilde Alkmaar

Ruben Annink en Roxeanne Hazes

25 juni 2021

Zomer op het Plein

In een prachtig aangeklede Grote Zaal van TAQA Theater De Vest waan je je in festivalsfeer. Om zoveel mogelijk liefhebbers te bereiken, worden alle voorstellingen twee keer gespeeld.

Adelbertus, een omstreden heilige

25 juni 2021

Column: Chris Houtman

Je hebt de Adelbertus school in Alkmaar en de voormalige Adelbertusschool in Bergen. In Egmond vind je de Adelbertus Abdij, de Adelbertus Akker, de Sint Adelbertusweg, Sportvereniging Sint Adelbert, de Adelbertus Hoeve en niet vergeten natuurlijk: het biermerk Sancti Adelberti.

Nieuwe werk van Bonnie Severien bij Kunstuitleen Alkmaar

18 juni 2021

Illusie of werkelijkheid

Bij het werk van Bonnie Séverien vraag je je af, of je te maken hebt met feit of fictie, met werkelijkheid of illusie. 'De interactie tussen illusie en realiteit vormt de basis van mijn werken', aldus de kunstenares.

Beelden op het Bolwerk

11 juni 2021

Van 27 juni t/m 12 september 2021

Deze zomer treedt Kunstuitleen Alkmaar weer naar buiten met TIERGARTEN, de derde beeldende kunstmanifestatie op het Bolwerk in Alkmaar. Getoond worden beelden, installaties en bewegend beeld in uiteenlopende materialen, technieken en formaten, van hoge artistieke kwaliteit.

De visioenen van Ida Peerdeman

11 juni 2021

Column: Chris Houtman

Op 17 juni aanstaande is het vijfentwintig jaar geleden dat de in Alkmaar geboren rooms katholieke zieneres Ida Peerdeman kwam te overlijden. Isje Johanna, zoals ze formeel heette, zag op 13 augustus 1905 het levenslicht op het Klein Nieuwland te Alkmaar.

Expositie De Zilveren Camera 2020 in de Grote Kerk

4 juni 2021

Indrukwekkende foto’s van Nederlandse fotografen met het oog op actualiteit

De expositie van De Zilveren Camera, met alle deelnemende foto's van de Zilveren Camera-wedstrijd 2020, reist door Nederland en is van 9 tot en met 27 juni in de Grote Kerk Alkmaar te bewonderen. 

Tentoonstelling Hendrik Dirk Kruseman van Elten

4 juni 2021

In Stedelijk Museum Alkmaar

Op 5 juni is het dan zover, de musea mogen weer open. Stedelijk Museum Alkmaar start met een tentoonstelling met werk van Hendrik Dirk Kruseman van Elten.

(Anti) duivelse praktijken in een verdwenen klooster

28 mei 2021

Column: Chris Houtman

We leven in rare tijden, waarin de ene complottheorie na de andere zich aandient. Zijn het geen QAnon achtige verzinsels over ondergrondse pedo-politieke netwerken, dan heeft het wel iets te maken met de oorzaken of de bestrijding van Covid19 en alle perikelen – pro of contra - die daarmee samenhangen.

Actualiteiten vormgegeven in ‘tijdsbeelden’

21 mei 2021

Door Pauline Bakker

De coronacrisis is en was een bijzondere periode. Het leverde voor sommigen ook tijd en inspiratie op. Zo ontstond het nieuwe werk van Pauline Bakker.

Winterkaravaan in aantocht

21 mei 2021

In De Drukkerij

De Winterkaravaan is in aantocht! Er zijn 2 avontuurlijke collecties voor je samengesteld met elk 3 splinternieuwe theatervoorstellingen.

Actualiteiten vormgegeven in ‘tijdsbeelden’

14 mei 2021

Door Pauline Bakker

De coronacrisis is en was een bijzondere periode. Het leverde voor sommigen ook tijd en inspiratie op. Zo ontstond het nieuwe werk van Pauline Bakker.

Landlooperij

14 mei 2021

Column: Chris Houtman

In het nieuws: gedoe op en rond de Paardenmarkt en het Clarissenbolwerk door daklozen, junks en ander volk, wiens aanwezigheid door veel brave burgers als overlast wordt ervaren.

Een nieuwe rubriek van kunstenares Pauline Bakker

7 mei 2021

Actualiteiten vormgegeven in 'tijdsbeelden'

De coronacrisis is en was een bijzondere periode. Het leverde voor sommigen ook tijd en inspiratie op. Zo ontstond het nieuwe werk van Pauline Bakker.

Festival KUUB

30 april 2021

Leuke workshops tijdens de meivakantie: Creactieve Bootkamp

KUUB is een jaarlijks cultureel festival in Alkmaar met buitengewone muziekvibes, creatieve workshops, voorstellingen, demo’s, exposities en meer. Kunst in de ruimste zin, gratis en geschikt voor de hele familie. 

Inschrijven Flessenpost uit Alkmaar
Dan spoelt het flesje iedere vrijdag aan in je mail
AANMELDEN
Uw e-mailadres wordt alleen gebruikt voor het versturen van de Flessenpost uit Alkmaar. U kunt altijd de afmeldlink gebruiken, deze is opgenomen in de nieuwsbrief.
close-link
Terug