Tijdens een verbouwing van het monumentale pand aan de Achterdam 7 kwamen de gemeentelijke archeologen iets bijzonders tegen: een oude plavuizenvloer waarvan de gaten waren opgevuld met botten. Niet zomaar botten, maar vrijwel uitsluitend middenhands- en middenvoetsbeenderen van runderen, allemaal op precies dezelfde hoogte afgezaagd. Het team van gemeente Alkmaar onderzocht vervolgens 22 van die botten met specialistisch onderzoek, waaronder radiokoolstofdatering en gebruikssporenanalyse.
Wat vertellen de botten?
De botten zijn afkomstig van minimaal dertig runderen — dat bleek uit de verdeling van linker- en rechterbotten. Het ging zowel om koeien als stieren, allemaal ouder dan twee jaar. Bijna alle botten dragen zichtbare sporen van slacht en bewerking: doorgezaagd, met snij- of haksporen. Kortom: hergebruikt slachtafval, omgezet tot bouwmateriaal. De radiokoolstofdatering bevestigde het vermoeden van de archeologen: de vloer is waarschijnlijk al in de vijftiende eeuw aangelegd, en past daarmee goed binnen de laatmiddeleeuwse ontwikkeling van de stad.
Heeft iemand er echt op gelopen?
Ja. Om dat te onderzoeken bouwden de onderzoekers een kleine bottenvloer na en liepen er zelf overheen met leren schoenen. De slijtagesporen die dat opleverde — afgeronde randen, een glad gepolijst oppervlak, korte krasjes — kwamen sterk overeen met wat ze op de archeologische botten zagen. De vloer lag dus open en werd daadwerkelijk gebruikt, niet afgedekt door een andere laag.
Zeldzaam, maar niet uniek voor Noord-Holland
Bottenvloeren zijn zeldzaam, maar eerder al gevonden in Edam, Enkhuizen en twee keer in Hoorn — allemaal in Noord-Holland, allemaal uit de vijftiende of zestiende eeuw. Ze lijken onderdeel te zijn van een regionale traditie: botten waren goedkoop, ruim beschikbaar en konden zorgen voor een stevige, goed drainerende vloer. "Bij elkaar geven deze onderzoeksresultaten een bijzonder inkijkje in het dagelijks leven en het creatieve hergebruik van materialen in laatmiddeleeuws Alkmaar", zegt archeoloog Nancy de Jong. Maar ze voegt er eerlijk aan toe: "Er staat nog wel één vraag open waar we geen antwoord op hebben gekregen. Was dat een huiselijke sfeer of een ambachtelijke omgeving, zoals de werkplek van een slachter of leerbewerker? Daar zullen we waarschijnlijk nooit met zekerheid achterkomen."
Onder een glazen vloer bewaard
Het monumentale pand aan de Achterdam 7 heeft inmiddels een nieuwe functie: de GGD is er gevestigd met het Centrum voor Sekswerkers. De middeleeuwse bottenvloer is daarbij bewaard gebleven. Er is een glazen vloer overheen gelegd, zodat de vloer ook in de toekomst zichtbaar blijft als herinnering aan het Alkmaar van zeshonderd jaar geleden. Wie er langsloopt, loopt letterlijk boven de Middeleeuwen.
