Voor mensen met een visuele beperking blijft stemmen vaak een uitdaging. Een onderzoek door Kennis Over Zien onder slechtziende en blinde kiezers geeft belangrijke aanbevelingen voor gemeenten en stembureaumedewerkers om de toegankelijkheid van stembureaus te verbeteren. Het gaat hierbij om het aanbieden van kandidatenlijsten in diverse formaten, het optimaliseren van de fysieke toegankelijkheid van stembureaus, maar met name ook het verbeteren van de sociale toegankelijkheid door stembureaumedewerkers. Ook het promoten van inclusieve stembureaus met hulpmiddelen is van essentieel belang.
Kennis Over Zien, een samenwerkingsverband tussen Bartiméus, de MaculaVereniging, de Oogvereniging, de Robert Coppes Stichting en Koninklijke Visio, zet zich in voor een inclusieve samenleving waar iedereen moeiteloos kan deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november.
Kandidatenlijst in verschillende formaten aanbieden
In de aanloop naar het uitbrengen van hun stem komen stemmers met een visuele beperking verschillende obstakels tegen.
Met name de traditionele, papieren kandidatenlijst wordt door een aanzienlijk deel van de slechtziende en blinde mensen die meededen aan ons onderzoek (39%) als ontoegankelijk ervaren. Dit vanwege het gebrek aan alternatieve formaten, bijvoorbeeld digitaal, in groot letterformaat, audio of braille.
Door de kandidatenlijst in verschillende formaten aan te bieden en duidelijk te communiceren waar deze formaten beschikbaar zijn, zijn kiezers met een visuele beperking enorm geholpen.
In het stembureau
Voor mensen met een visuele beperking is het vaak niet makkelijk om hun weg te vinden naar het stembureau toe, maar ook in het stembureau zelf is de ontvangst niet altijd optimaal. Veel slechtziende en blinde kiezers (en bijna de helft van de respondenten in dit onderzoek) geeft aan “knelpunten” te ervaren in het stembureau.
Fysieke toegankelijkheid stembureau verbeteren
Als grootste knelpunt in de fysieke toegankelijkheid van het stembureau wordt de bewegwijzering genoemd, naast aspecten als een oncomfortabel lichtniveau (veelal te weinig licht) of obstakels op de route. Ook ervaart bijna de helft van de kiezers met een visuele beperking (47%) problemen met het inleveren van hun stem. Vaak is onduidelijk waar zij exact naartoe moeten, en is ook de gleuf in de stembus onvoldoende zichtbaar voor mensen met een visuele beperking.
Gemeenten kunnen slechtziende en blinde stemmers helpen hun weg in het stembureau makkelijker te vinden door het gebruik van voldoende contrast in de bewegwijzering (zwarte letters op een gele of witte ondergrond), markeringen op de vloer en het gebruik van geleidelijnen die kiezers de juiste kant op helpen. Dit zijn een aantal praktische tips vanuit Kennis Over Zien in aanvulling op de vele richtlijnen die er al zijn vanuit de overheid voor gemeenten voor het inrichten van hun stembureaus.
Sociale toegankelijkheid verbeteren
Een ander knelpunt dat door veel slechtziende en blinde kiezers wordt genoemd (38%) is de “sociale toegankelijkheid” van het stembureau, oftewel: de ontvangst door medewerkers van het stembureau. Deze is vaak niet optimaal of zelfs onprettig door gebrek aan kennis rondom een visuele beperking. Slechtziende of blinde kiezers worden soms bijvoorbeeld (te snel) aan hun lot overgelaten of juist betutteld. Of stembureaumedewerkers kennen de regels niet exact, en weten bijvoorbeeld niet dat er altijd iemand met een slechtziende of blinde kiezer mee mag in het stemhokje om te helpen bij het uitbrengen van de juiste stem. Tegelijkertijd wordt de hulpvaardigheid van stembureaumedewerkers ook vaak juist als zeer positief genoemd, het gaat dus om de juiste benadering.
Kennis Over Zien heeft een beknopte instructie voor stembureaumedewerkers samengesteld en opgenomen in de folder “Toegankelijk Stemmen voor iedereen”. Daarnaast helpen professionals vanuit de aangesloten organisatie bij het geven van trainingen aan stembureaumedewerkers.
Overzicht inclusieve stembureaus & hulpmiddelen aanbieden
Momenteel is maar een relatief klein deel van de slechtziende en blinde kiezers die meededen aan ons onderzoek (12%) op de hoogte van het bestaan van “inclusieve stembureaus”. Dit zijn bureaus die extra toegankelijk zijn in vergelijking tot de reguliere stembureaus, doordat zij bepaalde faciliteiten en/of hulpmiddelen aanbieden. Voor kiezers met een visuele beperking kun je hierbij denken aan een leesloep, nu al verplicht voor elk stembureau, maar ook de kandidatenlijst in grootletterformaat, een Soundbox die de kandidatenlijst voorleest, of een Stemmal, een mal die kiezers over het papieren stembiljet heen kunnen leggen waardoor zij geholpen worden bij het aankruisen van de juiste kandidaat. Daarnaast is ook niet altijd (tijdig) bekend welke stembureaus welke hulpmiddelen bieden.
Het zou helpen als gemeenten ruim voor de verkiezingen communiceren welke hulpmiddelen en faciliteiten in welke stembureaus beschikbaar zijn en ervoor zorgen dat alle kiezers met een beperking het actuele online overzicht van inclusieve stembureaus weten te vinden. Dit jaar zijn er bovendien al meer dan 100 gemeenten met een toegankelijk stemlocatie!
Checklist voor gemeenten
Alle aanbevelingen aan gemeenten en hun stembureaus zijn door Kennis Over Zien samengevat in een praktische Checklist voor gemeenten voor een visueel toegankelijk stembureau. Samen maken wij ons sterk voor een inclusieve samenleving.
